Blog Hero
service-icon

قرارداد اختیار معامله

قرارداد اختیار معامله قراردادی است که در آن یک طرف، اختیار (حق) خرید یا فروش کالایی را از طرف دیگر خریداری می کند. قرارداد اختیار معامله به دو نوع کلی اختیارخرید و اختیار فروش تقسیم می شود. در هرکدام از این دو نوع قرارداد، دو طرف خریدار و فروشنده با یکدیگر وارد معامله می شوند.

خریدار اختیار خرید، حق خرید یک کالا را در آینده از فروشنده اختیار خواهد داشت. فروشنده اختیار نیز در قرارداد اختیار خرید متعهد است، زمانی که خریدار اختیار تمایل به استفاده از حق خود دارد، کالا را به قیمت توافق شده به او بفروشد.

به عنوان مثال فرض کنید بازار خرید و فروش خودرو در چند ماهه گذشته با سردرگمی روبه رو بوده و پیش بینی دقیقی در خصوص افزایش یا کاهش قیمت خودرو وجود ندارد. بهروز تمایل به خرید یک دستگاه پراید دارد، ولی پول کامل برای خرید نقدی خودرو، یک ماه آینده در اختیارش قرار خواهد گرفت. همچنین با تغییرات اخیر قیمت، او نگران افزایش قیمت پراید در یک ماه آینده است. هم اکنون قیمت پراید در بازار 20 میلیون تومان می باشد. بهروز تصمیم می گیرد با علی (مالک خودرو پراید که تمایل به فروش آن را دارد) وارد مذاکره شده و قراردادی را با او منعقد کند. در طی این قرارداد بهروز با پرداخت 500 هزار تومان به علی این حق را خواهد داشت که در ماه آینده بتواند با پرداخت 20 میلیون تومان پراید را از او خریداری کند.

در این مثال توجه به این نکته ضروری است که بهروز مبلغ 500 هزار تومان را بابت خرید این حق پرداخت می کند نه به عنوان پیش پرداخت معامله، در نتیجه در صورتی که بخواهد در ماه آینده از این حق استفاده بکند، باید برای خرید پراید مبلغ 20 میلیون تومان بپردازد نه 19.5 میلیون. حال اگر قیمت پراید بیشتر از 20 میلیون شود، بهروز قطعا از حق خود استفاده می کند و با پرداخت 20 میلیون تومان (قیمتی که ماه قبل توافق کرده بودند) به علی، پراید را از وی دریافت کند.

در صورتی که قیمت پراید ماه بعد کمتر از 20 میلیون تومان شود، منطقی نیست که بهروز از حق خود استفاده کند چرا که می تواند پراید را در بازار آزاد به قیمت کمتری خریداری کند. در این حالت تنها ضرری که از کاهش قیمت متحمل شده پرداخت 500 هزار تومان بابت خرید حق( که همان قرارداد اختیار خرید می باشد) است.

خریدار اختیار در قرارداد اختیار فروش، حق فروش کالا را در آینده به فروشنده اختیار معامله خواهد داشت. فروشنده اختیار نیز در قرارداد اختیار فروش متعهد است زمانی که خریدار اختیار تمایل به استفاده از حق فروش خود دارد، کالا را به قیمت توافق شده از او بخرد.

در این مثال اختیار فروش را با مثال خرید اتومبیل تفسیر می کنیم. تصور کنید بهروز یک ماه بعد قصد فروش پراید خود را دارد، ولی از کاهش یا افزایش قیمت ها در بازار خودرو پیش بینی دقیقی ندارد. فرض کنید هم اکنون قیمت پراید در بازار 20 میلیون تومان است و او نگران کاهش قیمت و افت قیمت پراید خود می باشد. لذا تصمیم می گیرد با محمد وارد مذاکره شده و قراردادی با او منعقد کند. در طی این قرارداد بهروز این حق را خواهد داشت که پراید خود را در ماه آینده به محمد بفروشد و محمد موظف به به خرید پراید است. در واقع بهروز با پرداخت 250 هزار تومان، حق فروش پراید را به قیمت 20 میلیون تومان به محمد خواهد داشت. این 250 هزار تومان بابت خرید این حق پرداخت شده است و تاثیری در قیمت توافقی معامله در ماه آینده (20میلیون) ندارد. حال اگر ماه بعد قیمت پراید کمتر از 20 میلیون تومان شده باشد، بهروز از حق خود استفاده می کند و محمد موظف است که 20 میلیون تومان به بهروز پرداخت کند و پراید را از او بخرد، ولی اگر پس از یک ماه قیمت خودرو افزایش یابد و بیشتر از 20 میلیون تومان شود منطقی نیست که بهروز از حق خود استفاده کند چرا که میتواند پراید را در بازار آزاد به قیمت بیشتری بفروشد. زیان بهروز در این حالت 250 هزار تومانی است که بابت خرید حق فروش، به محمد پرداخت کرده بود.

با توجه به مثال های فوق، اگر تغییرات قیمت در ماه بعد، به گونه ای باشد که علی (به عنوان فروشنده اختیار خرید) و محمد (به عنوان فروشنده اختیار فروش) متحمل زیان شود امکان دارد به تعهد خود در زمانی که بهروز می خواهد از اختیار خود استفاده کند عمل نکند، یعنی در مثال اول خودرو را به او نفروشد یا در مثال دوم خودرو را از اونخرد. در این صورت گفته می شود علی در اختیار خرید و محمد در اختیار فروش نکول کرده اند.

برای اینکه فروشندگان اختیار متعهد به انجام تعهدات خود طبق قرارداد باشند، قراردادهای اختیار معامله در بورس ها مورد معامله قرار می گیرند. در این حالت بورس ها انجام تعهدات فروشنده اختیار را در مقابل خریدار اختیار تضمین می کنند. در اینجا به دو مثال دیگر در مورد قراردادهای اختیار معامله که در بورس ها معامله می شوند، توجه کنید:

مثال قرارداد اختیار خرید سکه سررسید اسفند 1393 با قیمت اعمال 950 هزار تومان.

خریدار در این قرارداد اختیار (حق) خرید تعداد مشخصی سکه را در اسفند ماه 1393 دارد. هم اکنون اواخر دی ماه 1393 است و قیمت نقدی سکه 950 هزار تومان می باشد. بهروز می خواهد برای اسفند 93 سکه بخرد ولی بازار سکه پر نوسان است و او نگران افزایش قیمت سکه در آن زمان است. در نتیجه او در قراردادهای اختیار معامله سکه بورس کالای ایران به عنوان خریدار اختیار خرید با قیمت توافق شده 950 هزار تومان، حق خرید سکه را به قیمت 50 هزار تومان خریداری می کند. 50 هزار تومان بابت خرید این حق توسط بهروز پرداخت شده است. اگر در اسفند ماه 1393 قیمت نقدی سکه یک میلیون و 50 هزار تومان شود استفاده از این حق برای بهروز سود آور خواهد بود، چرا که می تواند با استفاده از این حق سکه طلا را که در بازار به قیمت یک میلیون و50 هزار تومان معامله می شود، به قیمت 950 هزار تومان خریداری کند. حال اگر در اسفند ماه 1393 قیمت نقدی سکه کاهش یابد و به 900 هزار تومان برسد منطقی نیست که بهروز از این حق استفاده کند، چرا که می تواند سکه را از بازار به قیمت کمتری بخرد که در این حالت بهروز فقط مبلغ 50 هزار تومانی را که بابت خرید اختیار پرداخت کرده را از دست داده است.

سود و زیان بهروز در اسفند ماه از این قرارداد اختیاری که خریداری کرده است با توجه به تغییرات قیمت نقدی سکه در بازار در نمودار زیر آمده است. در صورتی که قیمت نقدی سکه در اسفند ماه 950 هزار تومان و کمتر شود، بهروز فقط به اندازه 50 هزار تومانی که بابت خرید پرداخت کرده است، ضرر می کند زیرا از حق خود استفاده نمی کند. در صورتی که قیمت سکه در آن زمان از 950 هزار تومان بیشتر شود و مثلا به یک میلیون و 50 هزار تومان بابت خرید اختیار، بستن این قرارداد برای او 50 هزار تومان عایدی داشته است.

همانطور که مشخص است، در اثر افزایش قیمت بهروز به عنوان خریدار اختیار خرید می تواند به میزان نامحدود سود کند، ولی در اثر کاهش قیمت، زیان وی از میزان مشخصی که همان مبلغ پرداختی برای خرید اختیار است(50هزار تومان در این مثال) بیشتر نخواهد شد.


مثال قرارد اختیار فروش سکه در سر رسید اسفند 1393 با قیمت اعمال 950 هزار تومان.

خریدار در این قرارداد، اختیار (حق) فروش تعداد مشخصی سکه را در اسفند ماه 1393 دارد. هم اکنون اواخر دی ماه 1393 است و قیمت نقدی سکه 950 هزار تومان می باشد. بهروز تعدادی سکه در اختیار دارد و میخواهد اسفند ماه 1393 سکه هایش را بفروشد. ولی بازار پر نوسان است و بهروز نگران کاهش قیمت ها است. در نتیجه او در قراردادهای اختیار سکه بورس کالای ایران به عنوان خریدار اختیار فروش با قیمت توافق شده 950 هزار تومان حق فروش سکه در سررسید اسفند 1393 را به قیمت 30 هزار تومان خریداری می کند. در واقع بهروز حق فروش را خریداری کرده است و 30 هزار تومان بابت خرید این حق پرداخت شده است. اگر در اسفند 1393 قیمت نقدی سکه 850 هزار تومان شود، استفاده از این حق برای بهروز سودآور خواهد بود، چرا که می تواند سکه طلا را که در بازار به قیمت 850 هزار تومان به فروش می رسد، به قیمت 950 هزار تومان بفروشد. حال اگر در اسفند 1393 قیمت نقدی سکه افزایش یابد و به یک میلیون تومان برسد، منطقی نیست که بهروز از این حق استفاده کند. چرا که می تواند سکه را در بازار به قیمت بیشتری (یک میلیون تومان) بفروشد. در این حالت بهروز فقط مبلغ 30 هزار تومانی را که بابت خرید اختیار پرداخت کرده را از دست داده است.

سود و زیان بهروز در اسفند ماه از این قرارداد اختیاری که خریداری کرده است با توجه به تغییرات قیمت نقدی سکه در بازار در نمودار زیر آمده است. در صورتی که قیمت نقدی سکه در اسفند ماه 950 هزار تومان و بیشتر شود، بهروز فقط به اندازه 30 هزار تومانی که بابت خرید اختیار پرداخت کرده است، ضرر می کند زیرا از حق خود استفاده نمی کند. در صورتی که قیمت سکه در آن زمان از 950 هزار تومان کمتر شود و مثلا به 850 هزار تومان برسد، بهروز 100 هزار تومان سود برده که با احتساب پرداخت 30 هزار تومان بابت خرید اختیار، بستن این قرارداد برای او 70 هزار تومان عایدی داشته است.



همانطور که مشخص است در اثر کاهش قیمت محمد به عنوان خریدار اختیار فروش می تواند به میزان نامحدود سود کند، ولی در صورت افزایش قیمت زیان وی از میزان مشخصی که همان مبلغ پرداختی برای خرید اختیار است (30 هزار تومان در این مثال) بیشتر نخواهد شد.

هنگامی که خریدار اختیار معامله، از اختیار خود استفاده می کند گفته می شود که خریدار، قرارداد خود را اعمال کرده است. در اختیار خرید، با افزایش قیمت بهروز اختیار خود را اعمال می کند.

قیمتی که در آینده خرید و فروش کالای مورد نظر بر مبنای آن انجام میگیرد. این مبلغ هنگام استفاده از اختیار خرید و فروش باید پرداخت شود. در مثال خرید و فروش خودرو، به مبلغ 20 میلیون تومانی که بهروز و علی در اختیار خرید و بهروز و محمد در اختیار فروش در ابتدای ماه بر آن توافق کردند قیمت اعمال گفته می شود.

در واقع نشان دهنده موعد زمانی برای استفاده اعمال اختیار خرید یا اختیار فروش توسط خریدار است. سبک اعمال عموما در قراردادهای اختیار معامله به دو صورت است.

  • وقتی خریدار فقط در سررسید امکان استفاده از حق خود را داشته باشد. در دو مثال آورده شده، بهروز فقط در پایان اسفند ماه 1393 می توانست از اختیار خرید یا اختیار فروش خود استفاده کند (قیمت اعمال). به قراردادهای اختیاری که به این نحو اعمال می شوند اختیار معامله اروپایی گفته می شود.
  • وقتی خریدار امکان استفاده از حق خود در هر زمان تا سررسید را داشته باشد.

به عنوان مثال اگر با دو مثال فوق بخواهیم قرارداد اختیار معامله آمریکایی را تفسیر کنیم، بهروز تا هر زمان تا پایان اسفند ماه می تواند از اختیار خرید یا اختیار فروش خود استفاده کند (قیمت اعمال). در این نوع اختیار معامله ها، خریدار هر زمانی تا سررسید احساس کند با اعمال قرارداد سود خواهد برد، می تواند قرارداد را اعمال کند. به قراردادهای اختیاری که به این نحو اعمال می شوند، اختیار معامله آمریکایی گفته می شود.

در هریک از قراردادهای اختیار فروش و اختیار خرید، فروشنده اختیار معامله مبلغی را تحت عنوان قیمت اختیار از طرف مقابل بابت اختیاری که به او می دهد دریافت می کند. در مثال خرید اتومبیل، بهروز در قرارداد اختیار خرید، مبلغ 500 هزار تومان به علی و در قرارداد اختیار فروش مبلغ 250 هزار تومان به محمد پرداخت کرد، به این مبلغ قیمت اختیار می گویند.

تماس با ما

آدرس : میدان آرژانتین ، خیابان احمد قصیر(بخارست) ، خیابان ششم ، پلاک34
شماره تماس : 02142115000
ایمیل : info@sababroker.ir